Στο κέντρο της συνοικίας της Παναγίας, στη συμβολή των οδών Ανθεμίου και Μεχμέτ Αλή βρίσκεται το τέμενος του Χαλήλ Μπέη. Εξαιτίας της γεωμορφολογίας του χώρου πολλοί επιστήμονες είχαν κατά καιρούς διατυπώσει τη θεωρία ύπαρξης χριστιανικής βασιλικής κάτω από το τέμενος. Οι εργασίες αναστήλωσης του μνημείου κατά τα έτη 2005, 2006 και 2008 επιβεβαίωσαν τη θεωρία αυτή: κάτω από το τέμενος υπήρχε χριστιανική βασιλική, πιθανόν της Αγίας Παρασκευής. Πρόκειται για μια τρίκλιτη δρομική βασιλική με ημικυκλική κόγχη και νάρθηκα, συνολικών εξωτερικών διαστάσεων 23,00×16,00 μ. Προφανώς ήταν ξυλόστεγη, εξαιτίας του μικρού πάχους των τοίχων της, και τα κλίτη διαιρούνταν είτε με πεσσότοιχους είτε με εναλλαγή πεσσών και κιόνων. Οι διαστάσεις του νάρθηκα είναι 16,00×5,50 μ. Η τοιχοποιία αποτελείται από λαξευμένους και αργούς λίθους του τοπικού πετρώματος από το οποίο έχουν οικοδομηθεί και τα άλλα δημόσια έργα της πόλης (τείχος, υδραγωγείο, ακρόπολη). Ως συνδετικό υλικό χρησιμοποιείται ασβεστοκονίαμα. Το μνημείο έχει στοιχεία που δεν καθιστούν απίθανη την αρχική οικοδόμησή του στα ύστερα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Η αρχιτεκτονική χάραξή του και η πρώτη φάση τοιχοποιίας της κόγχης με τις πλίνθινες ζώνες και το χοντροτριμμένο κεραμίδι παραπέμπουν σε πρώιμα παραδείγματα που εντάσσονται στην παλαιοχριστιανική περίοδο. Εντούτοις, η απουσία χαρακτηριστικών παλαιοχριστιανικών ευρημάτων δεν επιτρέπει τη συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο η πόλη της Καβάλας φέρει το όνομα Χριστούπολις καταλαμβάνοντας ξεχωριστή θέση στους αμυντικούς σχεδιασμούς της αυτοκρατορικής διοίκησης. Την περίοδο των βουλγαρικών επιδρομών (9ος-10ος αιώνας), η Χριστούπολη αποτελούσε το τελευταίο οχυρό της περιοχής, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των βυζαντινών δυνάμεων.

Την εποχή αυτή η πόλη αναδιοργανώνεται για να διαδραματίσει κρίσιμο στρατιωτικό ρόλο: αφενός ως βάση για την αναχαίτιση των επιδρομέων και αφετέρου ως θέση– πέρασμα που εξασφάλιζε την επικοινωνία της πρωτεύουσας με τη Θεσσαλονίκη. Στις αρχές του 9ού αιώνα μ.Χ. εγκαταστάθηκε στο κάστρο επικεφαλής στρατεύματος ο Καίσαρ Αλέξιος, μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας και ανώτατος αξιωματούχος του βυζαντινού κράτους. Σε οχυρωματικές εργασίες που πραγματοποίησε ο Καίσαρ έχει αποδοθεί και η κατασκευή του “Πύργου υπέρκαλου”.

Το κατώτερο τμήμα του πύργου ανήκει στην παλαιοχριστιανική περίοδο, το ανώτερο στις αρχές της μεσοβυζαντινής. Πρόκειται για γωνιακό οχυρωματικό πύργο με σωζόμενη επιγραφή, εγκώμιο αλλά και επίκληση της θεϊκής προστασίας για την αποτροπή ενός ορατού κινδύνου για την πόλη. Διατήρησε την τειχοποιία του και ενσωματώθηκε στην οθωμανική οχύρωση του 1520-1530. Είναι ένα μνημείο της μακράς ιστορίας του φρουρίου της Καβάλας και αιώνιος φρουρός της Εγνατίας οδού, που περνούσε σχεδόν από κάτω του.

Στα τείχη της οχυρωμένης χερσονήσου ανοίγονται δύο πύλες. Η μία, γνωστή ως Πύλη εισόδου –η Orta Kapisi- δηλαδή Μεσαία Πύλη κατά την ονομασία του Εβλιγιά Τσελεμπή, βρισκόταν στην οδό Θ. Πουλίδου, σχεδόν στη συμβολή του χερσαίου με το παράλιο τείχος. Ήταν η μόνη που συνέδεε τον εσωτερικό περίβολο, τον κατεξοχήν χώρο κατοίκησης, με τον εξωτερικό περίβολο, το χώρο της αγοράς. Κατεδαφίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 για τις ανάγκες διαπλάτυνσης του δρόμου.

Βρίσκεται στη μουσουλμανική συνοικία του Καδή Αχμέτ εφέντη, στον εσωτερικό περίβολο των τειχών, στο ανατολικό τμήμα της παλιάς πόλης. Σήμερα το συγκεκριμένο τζαμί σώζεται ως ιδιωτική κατοικία επί της οδού Ανθεμίων 26: ο μισογκρεμισμένος μιναρές του τεμένους μας επιτρέπει τη χρονολόγησή του στους πρώτους χρόνους της οθωμανικής εποχής.

Μια τρίτη πύλη, εκτός από τη σημερινή και την πύλη στο τέρμα της σημερινής οδού Καψάλη, υπάρχει στο διαχωριστικό τείχος των δύο περιβόλων, δίπλα στον κυλινδρικό πύργο. Ήταν η αρχική πύλη εισόδου στην ακρόπολη και η μόνη κατά την περίοδο 1425-1530, δηλ. μέχρι την κατασκευή του εξωτερικού περιβόλου του φρουρίου.

Στα τείχη της παλιάς πόλης ανοίγονταν δύο πύλες. Η μία, η Μεσαία Πύλη, βρισκόταν στην οδό Θ. Πουλίδου, σχεδόν στη συμβολή του χερσαίου με το παράλιο τείχος. Ήταν η μόνη που συνέδεε τον εσωτερικό περίβολο, τον χώρο κατοίκησης, με τον εξωτερικό περίβολο, το χώρο της αγοράς. Η άλλη, που σώζεται ακέραιη στο τέρμα της σημερινής οδού Λ. Κατσώνη, οδηγούσε στο ατείχιστο μέρος της χερσονήσου, στο ναυπηγείο και στο Υδραγωγείο. Είναι επίσης γνωστή ως Βόρεια Πύλη. Και οι δύο πύλες προστατεύονταν από προμαχώνες, οι οποίοι σώζονταν μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Ο εσωτερικός περίβολος περικλείει το ψηλότερο σημείο της χερσονήσου, 70 μ. περίπου πάνω από τη θάλασσα, σχεδόν επίπεδο και φυσικά οχυρωμένο από τις τρεις πλευρές του. Έχει κανονικό σχήμα με μέσες διαστάσεις 49χ30μ. Στο δυτικό άκρο της βόρειας κορτίνας του παρουσιάζεται μια πολυγωνική, προς τα έξω, διαμόρφωση των τειχών που συμβατικά αποκαλούμε Β.Δ. προμαχώνα, ενώ στο δυτικό άκρο του δημιουργείται ένας μεγάλος χώρος 12χ8 μ. περίπου, που και αυτός προβάλλει αισθητά προς τα έξω. Η Β.Α. κορτίνα, που λειτουργεί παράλληλα και σαν διαχωριστικό τείχος των δύο περιβόλων, διακόπτεται από έναν κυλινδρικό πύργο καθώς και από την πύλη επικοινωνίας τους.

Ο εσωτερικός περίβολος αποτελούσε και το σπουδαιότερο τμήμα της ακρόπολης γιατί περιέκλειε όλους τους χώρους τους απαραίτητους για την άμυνά της.

Βυζαντινής εποχής πιθανότερα είναι ο κεντρικός κυκλικός πύργος της Ακρόπολης– η ύπαρξη ενός οχυρού πύργου, κατοικία του φρουράρχου και κατάλληλου για προβολή της τελευταίας άμυνας, ήταν κοινή στις Βυζαντινές Ακροπόλεις

Στο διαχωριστικό τείχος μεταξύ των δύο περιβόλων σώζεται μέχρι τις μέρες μας ο κυλινδρικός  πύργος. Ο συγκεκριμένος πύργος είναι ο μόνος που σώζεται από τους πύργους που υπήρχαν στην ακρόπολη. Πιθανότερο είναι ο πύργος αυτός να προέρχεται από την παλαιότερη βυζαντινή Χριστούπολη∙ η ύπαρξη ενός οχυρού πύργου, κατοικία του φρουράρχου και καταλλήλου για την τελευταία άμυνα ήταν κοινή στις βυζαντινές ακροπόλεις. Επίσης, στην κορυφή του πύργου πιθανόν υπήρχε κωνική στέγη, σύμφωνα  με την τυπολογία των πύργων της εποχής, αλλά και σύμφωνα με μια γκραβούρα του 1864. Ο πύργος σήμερα έχει αναστηλωθεί και ο υπαίθριος χώρος του προσφέρει μία εξαιρετική θέα της πόλης και της γύρω περιοχής.

Στη ΒΔ πύλη της Ακρόπολης, στη θέση όπου βρισκόταν η παλιότερη βυζαντινή πύλη, στο τέρμα της σημερινής  οδού Καψάλη, υπήρχε  ζεματίστρα. Η ζεματίστρα ήταν ένα αμυντικό στοιχείο των Βυζαντινών οχυρωματικών κατασκευών του Ελλαδικού χώρου μετά την εποχή της Φραγκοκρατίας και χρησίμευε στην αναχαίτιση των επιδρομέων.  Βέβαια παραμένει άγνωστη η αρχική μορφή αυτών των κτισμάτων, που προσαρμόστηκαν στη μεταγενέστερη οχυρωματική κατασκευή

Στην ακρόπολη της Καβάλας βρισκόταν μέχρι περίπου το 1880 και το διοικητικό κέντρο της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Εδώ πρέπει να ήταν εγκατεστημένες, μάλλον, εξ αρχής, οι οθωμανικές αρχές του οικισμού, του ναχιγιέ (=μικρή διοικητική μονάδα υποδιαίρεση αρχικά του σαντζακίου και αργότερα του καζά), οι διάφοροι αξιωματούχοι και η μικρή φρουρά του κάστρου 50-300 άτομα κατά περιόδους) με επικεφαλής το φρούραρχο. Η φρουρά αυτή κατοικούσε στο φυλάκιο στο Ν.Δ. άκρο του εσωτερικού περιβόλου. Πρόκειται για μια μεγάλη, τετράπλευρη κατασκευή, μέσων διαστάσεων 12 χ 8μ., του οποίου τα τοιχώματα στη νότια και στη βόρεια πλευρά καταλήγουν σε δύο τριγωνικά τύμπανα, τα οποία προβάλουν αισθητά από τις επάλξεις.. Η ακρόπολη εξακολουθεί να αποτελεί το στρατιωτικοδιοικητικό κέντρο της Καβάλας ακόμη μια-δυο δεκαετίες μετά την επέκταση της πόλης εκτός των τειχών (το 1864).

Στον εσωτερικό περίβολο της ακρόπολης, στα ανατολικά του κεντρικού πύργου, υπάρχει η αποθήκη πυρομαχικών και τροφίμων, κτίσμα το οποίο σήμερα αποκαλείται φυλακή. Στην αρχή της δημιουργίας του ο χώρος αποτελούσε την αποθήκη των πυρομαχικών και των τροφίμων της φρουράς της ακροπόλεως. Μετά το 16^ο αιώνα η ακρόπολη συνδέθηκε στενά με την ιστορία της Καβάλας. Στην οικοδομική δραστηριότητα της εποχής του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, που τόσα πρόσφερε στη νέα πόλη, μπορεί να αποδοθεί το κτίσιμο της φυλακής, η αποθήκη μάλλον των πυρομαχικών και τροφίμων που βρήκε ο Εβλιά Τσελεμπή στην ακρόπολη το 1667, καθώς ακουμπά στη βόρεια κορτίνα του εσωτερικού περιβόλου γίνεται φανερό ότι είναι μεταγενέστερη απ’ αυτή. Από το 17^ο αιώνα η ακρόπολη   χρησιμεύει και ως τόπος εξορίας και φυλάκισης υπηκόων του σουλτάνου. Το 1618 υπήρχαν εδώ 100 φυλακισμένοι, μουσουλμάνοι και χριστιανοί, που κρατούνταν υπό άθλιες συνθήκες, αφού οι οθωμανικές αρχές δαπανούσαν ελάχιστα για τη συντήρησή τους.

Ο πύργος Α στο σημείο επαφής της βόρειας και της δυτικής κορτίνας του περιβόλου επικοινωνεί σήμερα μόνο με τον περίδρομο της βόρειας κορτίνας. Αντίθετα η επικοινωνία του διακόπτεται προς τον περίδρομο της δυτικής κορτίνας που βρίσκεται ψηλότερα. Ο πύργος σήμερα παρουσιάζεται υπαίθριος, αρχικά όμως πρέπει να ήταν στεγασμένος με μια επίπεδη ξύλινη στέγη, όπως φαίνεται από τα ίχνη των υποδοχών των δοκών στήριξής της. Από τον πύργο αυτόν ελεγχόταν η είσοδος και η έξοδος στην ακρόπολη από την πύλη στο τέρμα της σημερινής οδού Καψάλη.

Ο Ιμπραήμ Πασάς την περίοδο 1520-1530 κατασκευάζει στην Καβάλα μεγάλης κλίμακας έργα ύδρευσης, άμυνας και κοινής ωφέλειας. Ένα από αυτά ήταν και το τζαμί του (τα τζαμιά έφεραν το όνομα του χορηγού τους), γύρω από το οποίο διαμορφώθηκε ένα μεγάλο külliye, δηλαδή ένα συγκρότημα δημόσιου χαρακτήρα, που ιδρυόταν με τον θεσμό του βακουφιού παρέχοντας κοινωφελείς υπηρεσίες θρησκευτικού, κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα.

Το κυριότερο κτίσμα αυτού του βακουφιού ήταν το μεγάλο τζαμί του Ιμπραήμ Πασά. Βρίσκεται στον εξωτερικό περίβολο των τειχών, κοντά στις πύλες εισόδου και στους κύριους άξονες κυκλοφορίας της πόλης. Ο βασικός χώρος του τεμένους συμπληρώνονταν με προστώο και επιβλητικό μιναρέ, κρήνη και πλάτανο. Σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε έναν από τους κεντρικούς χώρους προσευχής των μουσουλμάνων, για να μετατραπεί τα νεότερα χρόνια σε χριστιανικό ναό. Το μνημείο, μετά από την ανακαίνισή του τη δεκαετία του 1940, παίρνει την τελική μορφή ως εκκλησία του Αγίου Νικολάου.

Για την εύρυθμη λειτουργία της πόλης, ο σουλτάνος Σουλεϊμάν φρόντισε για την κατασκευή του Υδραγωγείου Καβάλας. Η μεγαλοπρεπής αυτή κατασκευή, που είναι γνωστή ως Καμάρες, είναι κτισμένη πάνω στο βυζαντινό διατείχισμα και το παλαιό υδραγωγείο και αποτελείται από διπλή και σε ορισμένα σημεία από τριπλή σειρά επάλληλων τόξων.

Οι Καμάρες γεφυρώνουν το χαμηλωμένο τμήμα του εδάφους που παρεμβάλλεται μεταξύ του βράχου της χερσονήσου και των απέναντι λόφων, διευκολύνοντας έτσι την ομαλή ροή νερού προς τη τειχισμένη πόλη. Το νερό ακολουθώντας τη χάραξη του υδραγωγείου -επί της οδού Βυζαντίου- έφτανε στη χερσόνησο της Παναγίας, και απ’ εκεί διανέμονταν μέσα από κοινόχρηστες βρύσες και κρήνες σε καθορισμένα σημεία της πόλης.

Για την εύρυθμη λειτουργία της πόλης, ο σουλτάνος Σουλεϊμάν φρόντισε για την κατασκευή του Υδραγωγείου Καβάλας. Η μεγαλοπρεπής αυτή κατασκευή, που είναι γνωστή ως Καμάρες, είναι κτισμένη πάνω στο βυζαντινό διατείχισμα και το παλαιό υδραγωγείο και αποτελείται από διπλή και σε ορισμένα σημεία από τριπλή σειρά επάλληλων τόξων.

Οι Καμάρες γεφυρώνουν το χαμηλωμένο τμήμα του εδάφους που παρεμβάλλεται μεταξύ του βράχου της χερσονήσου και των απέναντι λόφων, διευκολύνοντας έτσι την ομαλή ροή νερού προς τη τειχισμένη πόλη. Το νερό ακολουθώντας τη χάραξη του υδραγωγείου -επί της οδού Βυζαντίου- έφτανε στη χερσόνησο της Παναγίας, και απ’ εκεί διανέμονταν μέσα από κοινόχρηστες βρύσες και κρήνες σε καθορισμένα σημεία της πόλης.

Το κάστρο της Καβάλας που δεσπόζει στην κορυφή της χερσονήσου Παναγίας, σε ύψος περίπου 70 μέτρων, είναι έργο της πρώιμης οθωμανικής περιόδου. Ανοικοδομήθηκε στη θέση της βυζαντινής ακρόπολης που καταστράφηκε το 1391 μ.Χ., όταν η Χριστούπολη κυριεύτηκε από τους Οθωμανούς.

Από τις διάφορες φάσεις της βυζαντινής οχύρωσης, σώζονται ελάχιστα τμήματα: ο πύργος Υπέρκαλος, ένα κομμάτι του διαχωριστικού τείχους, μικρά τμήματα των τειχών δίπλα από τις δύο πύλες του εξωτερικού περίβολου. Το φρούριο της Χριστούπολης αναφέρεται πολύ συχνά στις πηγές μετά τα τέλη του 12ού αιώνα και πέρασε διαδοχικά στην κυριαρχία των Λομβαρδών, των Φράγκων, ξανά των Βυζαντινών και στη συνέχεια των Τούρκων. Όπως όλες οι βυζαντινές οχυρώσεις, έτσι και το φρούριο της Καβάλας αποτελούνταν από τον εξωτερικό περίβολο και την ακρόπολη, το έσχατο σημείο άμυνας της πόλης.

Η οθωμανική ακρόπολη ενσωμάτωσε στην κατασκευή της τα ερείπια της παλαιότερης και, όπως φαίνεται, ακολούθησε σε γενικές γραμμές τη μορφή, το διάγραμμα και την έκτασή της. Το κάστρο καταλαμβάνει την κορυφή και τη βόρεια πλαγιά του λόφου, ενώ ο οχυρωμένος περίβολος χωρίζεται σε δύο μέρη από ένα εγκάρσιο τείχος, στο οποίο βρίσκεται ενσωματωμένος ο κεντρικός πύργος. Προορισμός του οχυρού ήταν αφενός ο έλεγχος και η προστασία του καίριου περάσματος της Εγνατίας οδού, που υπέφερε από τις πειρατικές επιδρομές, και αφετέρου η επιτήρηση των κινήσεων του βενετσιάνικου στόλου και η αντιμετώπιση μιας επικείμενης επίθεσης.

Η ακρόπολη της Καβάλας οικοδομήθηκε σε δύο φάσεις: το 1425 και το 1530.

Οι οθωμανικές πηγές αγνοούν την κατασκευή του 1425 και αποδίδουν το έργο στον σουλτάνο Σελίμ ή Σουλεϊμάν. Γύρω στα 1520-1530 έγινε μια νέα, μεγάλης έκτασης και επιμελέστερη παρέμβαση στον εσωτερικό περίβολο της ακρόπολης.

Ο εξωτερικός περίβολος, που οχυρώνει τη χαμηλότερη και επισφαλέστερη πλαγιά του λόφου, έχει ακανόνιστο σχήμα, με μήκος 65 μέτρα. Τα τείχη του ενισχύονται από δύο τετράγωνους πύργους (στις Β.Δ. και Β.Α. γωνίες αντίστοιχα), από έναν πολυγωνικό, στη μέση περίπου της ανατολικής πλευράς και έναν προμαχώνα στη Ν.Α. γωνία. Ο εσωτερικός περίβολος αποτελούσε και το σπουδαιότερο τμήμα της ακρόπολης γιατί περιέκλειε όλους τους απαραίτητους χώρους για την άμυνά της: τη δεξαμενή του νερού, την αποθήκη πυρομαχικών και τροφίμων, στο κτίσμα που ονομάζεται σήμερα φυλακή, χώρους κατάλληλους για καταλύματα φρουράς (φυλάκιο) και άλλα οικήματα που τα θεμέλιά τους άρχισαν να αποκαλύπτονται σε πρόσφατες έρευνες.

Στα 1880-1885 η Πύλη υποβίβασε το κάστρο της Καβάλας στην κατηγορία των εγκαταλειμμένων οχυρών. Οι αρχές και η στρατιωτική δύναμη εγκατέλειψαν την ακρόπολη, οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις και η φυλακή μεταφέρθηκαν σε άλλα μέρη της πόλης. Το μνημείο έπαυσε να συντηρείται και παραδόθηκε στη φθορά του χρόνου. Στις αρχές του 20ού αιώνα η αιγυπτιακή κυβέρνηση αγόρασε το αναξιοποίητο φρούριο για να εγκαταστήσει Βιομηχανική και Βιοτεχνική Σχολή, σχέδιο που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Για τελευταία φορά η ακρόπολη χρησιμοποιήθηκε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τα στρατεύματα του Άξονα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 το κάστρο περιήλθε, κατόπιν αγοράς στην κυριότητα του Δήμου Καβάλας. Το κάστρο διατηρείται ακόμη σε σχετικά καλή κατάσταση και μετά από μια μακρά περίοδο εγκατάλειψης εντάσσεται σταδιακά στην ζωή της πόλης. Έτσι τα τελευταία χρόνια, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, χρησιμοποιείται και ως χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων. Στον εξωτερικό περίβολο, όπου έχει διαμορφωθεί υπαίθριο θέατρο, διοργανώνονται συναυλίες, θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις, ενώ στα κτίρια της φυλακής και στο φυλάκιο φιλοξενούνται διάφορες εκθέσεις.

Σήμερα το σημαντικό αυτό μνημείο –άλλοτε αμυντικό οχυρό, κέντρο διοίκησης και τόπος εξορίας και φυλάκισης– προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της εποχής και αναλαμβάνει μια νέα λειτουργία, ως χώρος αναψυχής και πολιτισμού. Ποτέ όμως δεν έπαυσε να αποτελεί σημαντικό αξιοθέατο της περιοχής, χώρο περιήγησης και να προσφέρει από τις επάλξεις του μια μαγευτική θέα της Καβάλας και της γύρω επικράτειας.

Γύρω στα 1530 τα τείχη επισκευάστηκαν και πάλι, σε μια μεγαλύτερης έκτασης και επιμελέστερη παρέμβαση. Την εποχή αυτή χτίστηκε και ο εξωτερικός περίβολος της ακρόπολης, με την προσθήκη του οποίου το φρούριο επεκτάθηκε σημαντικά και αύξησε την αμυντική του ισχύ. Πιο συγκεκριμένα ο εξωτερικός περίβολος της ακρόπολης πρέπει να χτίστηκε ανάμεσα στα έτη 1530-1536, την εποχή που ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής αποφάσισε να ενισχύσει την άμυνα σε αρκετές παράλιες θέσεις (π.χ. Θεσσαλονίκη-Λευκός Πύργος). Ο εξωτερικός περίβολος ένωσε την ακρόπολη με τα μισοκατεστραμμένα τότε περιμετρικά τείχη της χερσονήσου και οχύρωσε και την πιο χαμηλή πλευρά του λόφου, προς το μέρος του λιμανιού.

Στη θέση του Τζαμιού Χαλίλ μπέη προϋπήρχε, σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα και την προφορική παράδοση, η βυζαντινή εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες αποκάλυψαν τον πρώιμο αυτό χριστιανικό ναό (σώζεται κάτω από το δάπεδο του τζαμιού), καθώς και ένα μικρό νεκροταφείο της βυζαντινής εποχής. Το πιο πιθανό είναι ότι ο ναός μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος και ότι στην ίδια θέση κτίστηκε αργότερα το υφιστάμενο τζαμί.

Το τζαμί Χαλίλ μπέη αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου συγκροτήματος, που περιελάμβανε μεντρεσέ με οκτώ δωμάτια για τους μαθητές. Στις αρχές του 20ού αιώνα μέσα στο συγκρότημα λειτούργησε και σχολείο πρώτης βαθμίδας για τα κορίτσια. Με την έλευση των προσφύγων στο τζαμί και στου χώρους του μεντρεσέ εγκαταστάθηκαν οικογένειες προσφύγων. Το χρονικό διάστημα 1930 –1940 στο τζαμί στεγαζόταν η Φιλαρμονική του Δήμου και έτσι απέκτησε την επωνυμία “Τζαμί της Μουσικής”.

Την ίδια περίοδο πρέπει να κατεδαφίστηκε και ο τοίχος περίφραξης και να δημιουργήθηκε το μικρό πλάτωμα που υπάρχει μπροστά από το μνημείο. Το συγκρότημα του τζαμιού και του μεντρεσέ έχει προσφάτως αναστηλωθεί και αποκατασταθεί και προορίζεται να φιλοξενήσει πολιτιστικές χρήσεις.

Η παλαιότερη μαρτυρία για τα ναυπηγεία γίνεται το 1591. Σήμερα ελάχιστα γνωρίζουμε για τους οθωμανικούς ταρσανάδες. Είναι όμως βέβαιο ότι η πόλη διέθετε χώρους για τον ελλιμενισμό, την επισκευή, τη συντήρηση και τη ναυπήγηση σκαφών. Σύμφωνα με τον Εβλιγιά Τσελεμπή, στα μέσα του 17ού αιώνα, η πόλη διέθετε τρεις ταρσανάδες για γαλέρες και έναν για μικρότερα πλοία. Οι θέσεις τους δεν έχουν εντοπιστεί. Πιθανώς να βρίσκονταν μέσα στον όρμο της Παναγίας, στα δυτικά, εκεί όπου σήμερα έχει διαμορφωθεί η πλατεία Καραολή και Δημητρίου ως το Παλιό Τελωνείο.

Φωτογραφίες του 1890-1920 αποθανατίζουν ένα μικρό ταρσανά, με αποβάθρα και αποθήκες. Στο πέρασμα των χρόνων τα πράγματα έχουν αλλάξει, και πλέον το καρνάγιο της Καβάλας φιλοξενεί μόνο μια ναυπηγοεπισκευαστική επιχείρηση. Βασική της δραστηριότητα είναι η  συντήρηση ξύλινων και πλαστικών σκαφών. Μεγάλα καινούργια σκαριά δεν φτιάχνονται, ενώ τα μικρά είναι όλο και λιγότερα. Έστω και έτσι όμως, διατηρείται στον χώρο και στον χρόνο μια παράδοση αιώνων

Στο χώρο της Ακρόπολης, στον εσωτερικό περίβολο, εκεί που υπάρχει σήμερα η δεξαμενή νερού, υπήρχε το Ιτς Καλέ μεστζίτ. Προφανώς εξυπηρετούσε τις θρησκευτικές ανάγκες των αξιωματούχων και των φρουρών της ακρόπολης. Το μικρό αυτό Τέμενος πρέπει να κτίστηκε τον 18ο αιώνα ή και λίγο αργότερα, όπως δείχνει η πολύ πρόχειρη τοιχοποιία του

Το «κονάκι» του Μοχάμετ Άλι, το οποίο αποτελούσε το μεγαλύτερο σπίτι της Καβάλας την εποχή εκείνη, θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σωζόμενα δείγματα Οθωμανικής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα στην Ελλάδα. Βρίσκεται σε τέτοια θέση, ώστε να έχει πανοραμική θέα απ’ όλες τις πλευρές. Από την είσοδό του ατενίζει κανείς το λιμάνι της Καβάλας και από την άλλη πλευρά έναν πανέμορφο κόλπο. Έχει δύο εισόδους. Στη νότια ενότητα βρίσκεται το selamlik, το οποίο περιλαμβάνει τους χώρους της ημερήσιας διαμονής και εργασίας των ανδρών, καθώς και τους χώρους υποδοχής των επισκεπτών τους. Στη βόρεια ενότητα βρίσκεται το harem που περιέχει τους χώρους των γυναικών, με τις εξυπηρετήσεις του καθημερινού νοικοκυριού, και συγχρόνως το ιδιαίτερο δωμάτιο του πασά, το δωμάτιο της ευνοούμενης και το σοφά. Ο κάτω όροφος περιελάμβανε το στάβλο για τα μεγάλα ζώα, ένα κελάρι για τη φύλαξη των τροφίμων και την κουζίνα. Επίπλωση στο σπίτι δεν υπάρχει. Μοναδικό διακοσμητικό στοιχείο αποτελούν οι ξύλινες εντοιχισμένες ντουλάπες και τα τζάκια.

Έχει ένα μεγάλο κήπο στον οποίο φυλάσσεται μέχρι και σήμερα κομμάτι από τον τάφο της μητέρας του Μοχάμετ Άλι, που βρισκόταν παλαιότερα στην πλατεία Ελευθερίας.

Βρίσκεται στην ομώνυμη μουσουλμανική συνοικία της Παναγίας, εντός των τειχών, κατά μήκος της οδού Θ. Πουλίδου. Αυτό το μικρό τζαμί είναι το μόνο τέμενος, εκτός από το μεστζίτ του Ιμαρέτ, που υπήρχε στη συνοικία και υποθέτουμε ότι είναι ένα από τα παλαιότερα της πόλης. Στην ίδια θέση τοποθετείται τμήμα του αρχαϊκού ναού της Παρθένου και περίπτερος αρχαϊκός ναός του 5ού αιώνας.

Τα νεότερα χρόνια, το μικρό λιθόκτιστο τζαμί ενσωματώνεται σε κατοικία και ο μιναρές του γκρεμίζεται μετά την Απελευθέρωση. Σήμερα στη θέση του τζαμιού έχει αναγερθεί διώροφη ιδιωτική οικοδομή και έτσι δεν υπάρχουν καθόλου ίχνη συνέχειας αυτού του ιερού χώρου.

Στη συνοικία Χαλίλ πασά, στην νοτιανατολική πλευρά της χερσονήσου σώζεται ο μεντρεσές του Χατζή Αχμέτ Μπέη (μεντρεσές: ιεροδιδασκαλείο, ανώτερο οθωμανικό σχολείο, όπου διδάσκονταν τα ιερά βιβλία του Ισλάμ, αλλά και περιορισμένα στοιχεία κοσμικής γνώσης). Συγκεκριμένα στη οδού Βυζαντίου 14 τοποθετείται το συγκρότημα του μεντρεσέ μαζί με ένα τέμενος-μικρό χώρο προσευχής.

Η μορφή του μεντρεσέ είναι σε σχήμα Π, ενώ διατηρείται το θύρωμα της εισόδου με ημικυκλική απόληξη. Είναι κατασκευασμένο από λαξευμένο γνεύσιο, το πολύ κοινό στην περιοχή της Καβάλας χαλαζιούχο και κρυσταλλοπαγή σχιστόλιθο. Δυστυχώς τα πολλά χωρίσματα και οι επεκτάσεις κατά τη μετατροπή του τζαμιού σε κατοικίες για τη διαμονή προσφύγων, έχουν αλλοιώσει την αρχική του μορφή και εξαφανίσει τα περισσότερα αυθεντικά του στοιχεία.

Στη συνοικία Καδή Αχμέτ εφέντη, στη διασταύρωση των οδών Ισιδώρου και Ανθεμίου, κοντά στην πύλη των τειχών, σώζεται ένα μικρό οθωμανικό χαμάμ, ενσωματωμένο σήμερα σε ιδιωτική κατοικία.

Στην οικία-κονάκι του Μεχμέτ Αλή φυλάσσεται μέχρι και σήμερα στον κήπο του σπιτιού ένα τμήμα από τον τάφο της μητέρας του, που βρισκόταν παλαιότερα στην πλατεία Ελευθερίας.

Ο ιδρυτής της Αιγυπτιακής δυναστείας Μεχμέτ Αλή πασάς γεννήθηκε στην Καβάλα το 1769. Ήταν γιος του αλβανικής καταγωγής αγροφύλακα και “δερβέναγα” Ιμπραήμ και πατέρας του περιβόητου Ιμπραήμ της Ελληνικής Επανάστασης. Από μικρός έμεινε ορφανός και υιοθετήθηκε απ’ τον φρούραρχο της Καβάλας, ο οποίος τον πάντρεψε με μια πλούσια συγγενή του και τον προώθησε στη στρατιωτική ιεραρχία. Παράλληλα ασχολήθηκε με το εμπόριο του καπνού.

O Μεχμέτ Αλή διακρίθηκε στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον του Ναπολέοντα Βοναπάρτη (1798-99) στην Αίγυπτο. Το 1805 κατέλαβε, με την έγκριση του σουλτάνου Σελίμ Γ΄, το αξίωμα του αντιβασιλιά (Βαλή) της Αιγύπτου. Ποτέ όμως δε λησμόνησε τη γενέτειρά του. Όσοι συμπατριώτες του Καβαλιώτες κατέφευγαν στην Αίγυπτο, έβρισκαν προστασία στην αυλή του.

Με την πάροδο του χρόνου, η Αιγυπτιακή κυβέρνηση (το ακίνητο ανήκει στην Αίγυπτο) το παραχώρησε σε ιδιωτική εταιρία, η οποία ανέλαβε την αποκατάσταση του κτιρίου και μετά από τέσσερα χρόνια (2001-2004) έργων αποκατάστασης που εκτελέστηκαν από ειδικούς, το οικοδόμημα ανακαινίστηκε πλήρως αποκαλύπτοντας όχι μόνο το πρωτότυπο αρχιτεκτονικό κάλλος, αλλά και το πνεύμα και την ατμόσφαιρα ενός χώρου εκπαίδευσης και φιλοξενίας. Από τότε έως και σήμερα, λοιπόν, αυτό το κομψοτέχνημα της Ισλαμικής αρχιτεκτονικής λειτουργεί ως ξενοδοχείο πολυτελείας και μάλιστα αποτελεί το πρώτο ξενοδοχείο στην Ελλάδα που λειτουργεί σε έναν ιστορικό χώρο

Διασχίζοντας κανείς την οδό Θεοδώρου Πουλίδου συναντά το Kulliye, σύμπλεγμα δηλαδή σχολείων, τόπων προσευχής και συσσιτίου. Ένα τεράστιο οικοδόμημα το οποίο άρχισε να κτίζεται το 1807 από το Μεχμέτ Αλή Πασά. Γεννημένος στην Καβάλα το 1769 κατέλαβε το 1805 το αξίωμα του Βαλή (αντιβασιλιά) της Αιγύπτου και δεν ξέχασε ποτέ την αγαπημένη του γενέτειρα. Ακολουθώντας τη συνηθισμένη τότε ενέργεια επιφανών Οθωμανών, να δημιουργούν δηλαδή διάφορα ιδρύματα για πτωχούς, ώστε να συμβαδίζουν με τις επιταγές του Κορανίου, έχτισε ένα συγκρότημα (Kulliye) έκτασης περίπου 4.500τ.μ. Το Kulliye φιλοξενούσε κατά καιρούς πάνω από 300 εσωτερικούς μαθητές (σοφτάδες). Διέθετε 61 δωμάτια, ένα τζαμί, δύο «μεντρεσέδες» (μουσουλμανικά ανώτερα ιεροδιδασκαλεία) για τη διδασκαλία διαφόρων επιστημών π.χ. Θεολογίας, Νομικής, Ιστορίας, Γεωγραφίας, Μαθηματικών, Αραβικής γλώσσας και Ποίησης, ένα «μεκτέμπ» (μουσουλμανικό πρωτοβάθμιο σχολείο, όπου οι μαθητές αποστήθιζαν κομμάτια του Κορανίου), ένα Ιμαρέτ (κουζίνα), όπου έτρωγαν οι μαθητές- σοφτάδες και οι άποροι, τα γραφεία της διοίκησης, αποθήκες και εσωτερικές αυλές. Εκτός από τη δωρεάν εκπαίδευση και τη διδασκαλία του κορανίου στο Ιμαρέτ, προσφερόταν και ζεστή σούπα σε όσους την είχαν ανάγκη, ανεξάρτητα από τη θρησκεία τους. Άλλωστε και η κυριολεκτική μετάφραση της λέξης Ιμαρέτ σημαίνει «κουζίνα για σούπες».

Το Ιμαρέτ υπήρξε θρησκευτικό και εκπαιδευτικό κέντρο μεγάλης ακτινοβολίας που λειτούργησε όλο το 19ο αιώνα, μέχρι τις αρχές του 20ου. Από το 1902 έπαψε να λειτουργεί ως ιεροδιδασκαλείο και υπήρξε φιλανθρωπικό ίδρυμα ως το 1923, όπου βρήκαν καταφύγιο χιλιάδες πρόσφυγες που ήρθαν την εποχή εκείνη από την Μικρά Ασία, μετά τη συνθήκη της Λωζάνης. Το1954 το Ιμαρέτ χαρακτηρίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση ως διατηρητέο μνημείο. Αργότερα, στη σκιά της ιστορίας του, το Ιμαρέτ φιλοξένησε διάφορες επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος.

Το Ιμαρέτ κτίστηκε μεταξύ 1817- 1821 αλλά πήρε την οριστική του μορφή στα μέσα του 19ού αιώνα. Το έργο κατασκευάστηκε χάρη στον Μεχμέτ Αλή (ή Μοχάμεντ Άλι), βαλή της Αιγύπτου (1805-1848), ο οποίος θέλησε με αυτό τον τρόπο να ευεργετήσει τη γενέτειρά του με ένα θρησκευτικό, εκπαιδευτικό και φιλανθρωπικό ίδρυμα. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης και τα κτίσματά του καταλαμβάνουν έκταση 3.500 τ.μ. Το συγκρότημα των κτιρίων είναι ένα külliye, σύνθετο αρχιτεκτονικό συγκρότημα για την ισλαμική εκπαίδευση, ίσως το τελευταίο της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Παρείχε κοινωνικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Αποτελούνταν από δύο μεντρεσέδες, δυο μεστζίτ (χώρος προσευχής που τον χρησιμοποιούσαν και ως αίθουσα διδασκαλίας), μεκτέμπ (σχολείο πρώτης βαθμίδας για τα αγόρια), γραφεία διεύθυνσης, κελιά για τη φιλοξενία των μαθητών και ιμαρέτ (κουζίνα για σούπα). Η “κουζίνα” του ιδρύματος παρείχε δωρεάν φαγητό στους σπουδαστές, αλλά και στους απόρους της πόλης, αδιακρίτως θρησκεύματος. Καθημερινά μαγειρεύονταν σούπα ή πιλάφι με ένα είδος λεπτής πίτας, μια ή δυο φορές την εβδομάδα και με κρέας, ενώ τις Παρασκευές και τις γιορτές ρύζι με μέλι και κρόκο.

Οι αρχικοί φιλανθρωπικοί και μορφωτικοί στόχοι του ιδρύματος ατόνησαν με τον καιρό. Παρόλα αυτά συνέχισε μέχρι το 1902 να λειτουργεί ως Ιεροδιδασκαλείο και μέχρι το 1923 ως φιλανθρωπικό ίδρυμα. Η δωρεάν παροχή φαγητού συνεχίστηκε και μετά την προσάρτηση της περιοχής στο ελληνικό κράτος και σταμάτησε το 1923, όταν σε αυτό χρειάστηκε να στεγαστούν πρόσφυγες. Αρκετές φτωχές οικογένειες παρέμειναν εκεί επί δεκαετίες, πληρώνοντας ένα μικρό ενοίκιο στον εκάστοτε εκπρόσωπο του οργανισμού βακουφιών της Αιγύπτου.

Το 1967 διατάχθηκε η αποχώρηση των ενοίκων και το μνημείο σφραγίστηκε. Έτσι το Ιμαρέτ ερήμωσε και πέρασε σε φάση παρακμής. Με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 1984 αναγνωρίστηκε ότι το Ιμαρέτ και “η οικία του Μεχμέτ Αλή” αποτελούν αιγυπτιακές ιδιοκτησίες και οι δύο χώρες συμφώνησαν να συνεργαστούν για τη διατήρηση και συντήρηση τους. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια ένας χώρος του Ιμαρέτ ήταν αναψυκτήριο και ταβέρνα και κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες γειτονικών καταστημάτων.

Το 2001 το μνημείο νοικιάστηκε από επιχειρηματία της Καβάλας, αναστηλώθηκε και μετατράπηκε σε ένα πολυτελή και καλαίσθητο χώρο φιλοξενίας, μια πρότυπη ξενοδοχειακή μονάδα που διατηρεί μοναδική την ατμόσφαιρα της εποχής του. Τα πιο γοητευτικά στοιχεία του Ιμαρέτ είναι οι τρεις εσωτερικές του αυλές και οι θολοσκεπές στοές, με τις ρυθμικά επαναλαμβανόμενες καμάρες και τα πολυάριθμα ανοίγματα που συνδέουν τους κλειστούς με τους ανοιχτούς χώρους.

Στο άκρο της χερσονήσου της Παναγίας, υπάρχει ο φάρος, φωτεινός οδηγός για τα πλοία και πόλος έλξης για τους μόνιμους κατοίκους και τους επισκέπτες λόγω της εξαίσιας θέας που παρουσιάζει. Κατασκευάστηκε γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1880 ή 1890 και η σημερινή του κατασκευή ανάγεται σε εργασίες που έγιναν στα 1929 και αμέσως μετά την Απελευθέρωση, στα 1945. Μετά από έρευνες που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη διαπιστώθηκε ότι κάτω από το φάρο υπήρχε ένας οικίσκος (σπιτάκι) φαροφύλακα και μια απότομη στενή σκάλα που οδηγεί στα πασίγνωστα βραχάκια της Παναγίας. Τα βράχια και η θάλασσα στο σημείο αυτό γίνονται ένα. Τα τεράστια λεία βράχια είναι ιδανικά για όσους θέλουν να καθίσουν και να “χαθούν” στο γαλάζιο της θάλασσας και στη μοναδικότητα του τοπίου. Η περιοχή του “Φάρου” είναι μια από τις μαγευτικότερες περιοχές της Παναγίας και θαρρείς πως κρύβει καλά μυστικά του παρελθόντος. Από την περιοχή του φάρου μπορεί κανείς να δει πανοραμικά τη θάλασσα, να θαυμάσει το ηλιοβασίλεμα και εάν ο ουρανός είναι καθαρός διακρίνεται στο βάθος το νησί της Θάσου, στα δυτικά το Άγιο Όρος και ανατολικά τα παράλια της Κεραμωτής. Παλαιότερα στην περιοχή λειτουργούσε το ομώνυμο κοσμικό κέντρο της παλιάς πόλης. Ο «Φάρος» ως κοσμικό κέντρο ξεκίνησε να λειτουργεί το 1932 και ήταν ανοιχτό την περίοδο από το Πάσχα μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου. Πρώτος ιδιοκτήτης ήταν ο Πέτρος Στάθης, που ήρθε στην Καβάλα από την Κωνσταντινούπολη. Ο «Φάρος» έπαιζε ευρωπαϊκά χορευτικά τραγούδια (βαλς, ταγκό) με ορχήστρα και φιλοξενούσε μεγάλα ονόματα του καλλιτεχνικού στερεώματος της εποχής. Στο κέντρο αυτό ψυχαγωγούνταν οι αστοί της πόλης, χόρευαν υπό το φως του Φάρου, απολάμβαναν το πρόγραμμα και τη θέα της Καβάλας και της θάλασσας. Το κατάστημα παρείχε φαγητό και ποτό. Ο «Φάρος» σταμάτησε να λειτουργεί το 1956. Σήμερα ο χώρος στην περιοχή του φάρου δεν είναι προσβάσιμος για το κοινό εξαιτίας των εργασιών που γίνονται για την αποκατάσταση του τείχους στο άκρο της χερσονήσου και την ανάδειξη του φάρου.

Το σπίτι ήταν κτισμένο στην παλιά μουσουλμανική συνοικία του Χαλήλ Μπέη, απέναντι από το ομώνυμο Τέμενος, στη συμβολή των οδών Μεχμέτ Αλή και Ανθεμίου.  Η εποχή της ανέγερσής του είναι άγνωστη.  Είναι πιθανόν να κτίστηκε κατά την τελευταία δεκαετία του  19^ου αιώνα. Καθώς πρόκειται για οθωμανικό κτίσμα, εγκαταλείφθηκε από τους ενοίκους του μετά  την ανταλλαγή των πληθυσμών. Είναι  γνωστό σε μας ως  ανταλλάξιμο  κτήμα  του  Tεφτίκ  Εφέντη  στην  τοποθεσία  Χαλήλ  Μπέη  με  α.α.  Ε.Τ.Ε 903.  Επομένως ο  Tεφτίκ  Εφέντης θα πρέπει να ήταν πιθανόν αυτός που έκτισε το σπίτι ή τουλάχιστον ο τελευταίος μουσουλμάνος ιδιοκτήτης του.  Μετά   το  1923   εγκαθίστανται  σ’ αυτό  πρόσφυγες  από  Ανατολική  Θράκη.  Έτσι, το  1923  φαίνεται  να  κατοικούν  στο  κτίριο  οι οικογένειες  Α.  Μωυσίδη, Αν. Λαζαρίδη, Ηλ. Συμεωνίδη, Αλ. Γατμετζίδη   και  Αν.  Γραμματικόπουλου. Το  1933  φαίνεται  να  συγκατοικεί  με  τους  ανωτέρω  η  οικογένεια Κ. Κάπελλα. Το  1944  εγκαθίσταται  η  οικογένεια  του  κ.  Απ.  Καζάκου. Με  την  υπ΄ αρ.  2111/2003 περίληψη  κατακυρωτικής  έκθεσης  ακινήτου σε δημόσιο  δικαστικό  πλειστηριασμό  η  εν  λόγω  ιδιοκτησία  περιήλθε  στους  Δημήτριο  και  Φωτεινή  Παπαϊωάννου. Σήμερα η οικία ανήκει στην κ. Ηλέκτρα Ζαρκάδα.

Όπως  φαίνεται  από  το  ιστορικό  του  κτιρίου  κατά  τη  διάρκεια  του  περασμένου  αιώνα  το  κτίριο  αυτό  στέγασε  πολλές  προσφυγικές  κυρίως  οικογένειες  λόγω  του  μεγέθους  του  και  της δυνατότητας  κάθε όροφος να αποτελεί ανεξάρτητο διαμέρισμα.

Πρόκειται για μία τριώροφη ξύλινη οικία. Η κάτοψή της χαρακτηρίζεται από την κεντρική σάλα διαμέσου της οποίας αυλίζονται τα υπόλοιπα δωμάτια. Διαθέτει δύο εισόδους, η μία βρίσκεται απέναντι από το τζαμί και η δεύτερη  στην οδό Μεχμέτ Αλή.  Οι δύο διαφορετικές είσοδοι εξυπηρετούσαν την οθωμανική πρακτική, δηλαδή το σπίτι στο ισόγειο είχε τους βοηθητικούς χώρους, στον όροφο ως χωριστό διαμέρισμα υπήρχε το  selamlik (χώρος ανδρών),  ενώ στο δεύτερο όροφο υπήρχε απομονωμένο το harem (χώρος γυναικών).

Ευχαριστίες για τις ανωτέρω πληροφορίες εκφράζονται στη Δρ. Σαπφώ Αγγελούδη- Ζαρκάδα.

Έργο του Καϊμακάμη της Καβάλας Εμίν Πασά. Χτίστηκε γύρω στα 1899- 1900 με τη μέθοδο του υποχρεωτικού εράνου και ονομάστηκε Διεθνές ( ). Ανήκε μέχρι την απελευθέρωση τουλάχιστον στην Οθωμανική κοινότητα της Καβάλας, από την οποία και χρηματοδοτείτο. Στα 1915 μεταφέρθηκε εκεί το νοσοκομείο της ελληνορθόδοξης κοινότητας της πόλης «ο Ευαγγελισμός», εξαιτίας της έλλειψης χώρου που αντιμετώπιζε στο κτίριο που στεγαζόταν μέχρι τότε, στην οδό 7^ης Μεραρχίας 1(χώρος σημερινού Πυθαγόρα). Το νέο νοσοκομείο γίνεται Αδελφάτο του Δήμου. Το 1918, μετά το τέλος της 2^ης βουλγαρικής κατοχής, το κτίριο έχει υποστεί μεγάλες ζημιές. Το μεγαλύτερο κομμάτι του είχε καταστραφεί. Το 1919 ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός ανακατασκεύασε το κτίριο και εμπλούτισε το νοσοκομείο σε υλικά. Γι’ αυτόν το λόγο οι αρχές της πόλης ονόμασαν το δρόμο που διέρχεται μπροστά από το κτίριο σε οδό Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού. Το 1956 το νοσοκομείο περιέρχεται στη δικαιοδοσία του Κράτους και ονομάστηκε Γενικό Νοσοκομείο Καβάλας. Το παλιό κτίριο κατεδαφίζεται εξαιτίας της έλλειψης χώρων το 1959 ,το 1960 θεμελιώνεται το νέο κτίριο του νοσοκομείου και το 1963 αποπερατώνεται. Το κεντρικό κτίριο του παλιού νοσοκομείου ήταν διώροφο, αλλά υπήρχαν γύρω του και άλλα ισόγεια κτίσματα.

Στο τέλος της οδού Θ. Πουλίδου λειτουργούσε, χωρίς να υπάρχουν πληροφορίες για τον χρόνο έναρξης της λειτουργίας του, το Στρατιωτικό Νοσοκομείο της πόλης. Το κάτω μέρος του κτιρίου ήταν πέτρινο και το επάνω κατασκευασμένο με τη τεχνική του τσατμά.

Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου τοποθετήθηκε στην οροφή του κόκκινος σταυρός, ώστε να διακρίνεται από τα αεροπλάνα και να μην αποτελεί στόχο βομβαρδισμών. Μεταπολεμικά στο εσωτερικό του βρήκαν στέγη άπορες οικογένειες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 το κτίριο κατεδαφίστηκε και έκτοτε παραμένει αδόμητο οικόπεδο, αφού απαλλοτριώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Διώροφη καπναποθήκη, ιδιοκτησίας Τοπάλ Μεμέτ Εφέντη,
ευρισκόμενη πίσω από το παλαιό Υδραγωγείο της Καβάλας , επί της οδού Κίμωνος,.
Στο κτίριο η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων εγκατέστησε το 1922 δώδεκα οικογένειες προσφύγων.

Την καπναποθήκη αγόρασε ,το 1956, ο Δ. Πετρίδης.
Το 1967, αγοράστηκε από το Νικόλαο Γ. Χάιτα.

Κτίστηκε στα 1909- 1910 αμέσως μετά το κίνημα των Νεοτούρκων, προκειμένου να στεγάσει μουσουλμανικό σχολείο (idadiye). Ήταν ιδιοκτησία της μουσουλμανικής κοινότητας Καβάλας και τα έξοδα ανεγέρσεως καλύφθηκαν από τα μέλη της κοινότητας με υποχρεωτικό έρανο. Μάλιστα, σύμφωνα με την παράδοση, ο Χατζή Σακίρ αγάς (ιδιοκτήτης της οικίας πίσω από το κτίριο- παλιά Μεραρχία- πρότεινε να κτίσει ο ίδιος το σχολείο με δικά του έξοδα σε άλλη περιοχή, για να μην εμποδίζεται η θέα από την οικία του! Στη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων χρησιμοποιήθηκε ως ελληνικό νοσοκομείο μέχρι περίπου στα 1916. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών περιήλθε στη ΔΑΠ (Διαχείριση Ανταλλάξιμου Περιουσίας). Στέγασε για πολλά χρόνια το γυμνάσιο Αρρένων της πόλης και μέχρι σήμερα στο κτίριο στεγάζεται το 1^ο Γυμνάσιο της Καβάλας. Χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο του κτιρίου αποτελεί το ξύλινο γείσωμα που στηρίζεται σε ξύλινους κιλλίβαντες(φουρούσια).

Χτίστηκε στην πρώτη δεκαετία του 1900 από τον Χατζή Σικίρ Αγά. Αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα σπίτια της Καβάλας εκτός των τειχών. Είναι το πιο ενδιαφέρον οθωμανικό σπίτι της πόλης, τριώροφο με τετραώροφο το κεντρικό του τμήμα αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχιτεκτονικής τάσης Ottomanrevival, που αναπτύσσεται την εποχή εκείνη στην Κωνσταντινούπολη. Χαρακτηριστικό του κτιρίου το προεξέχον γείσο που στηρίζεται σε μικρούς ξύλινους κιλλίβαντες και φέρει ξύλινη επένδυση με στενές σανίδες και ρομβωτά σχήματα. Κόγχες με τυφλά αψιδώματα, καμπυλωμένες γωνίες, ανθεμωτά κοσμήματα διακοσμούν το σύνολο. Μετά την ανταλλαγή και για αρκετά χρόνια στέγασε τη Μεραρχία που έδρευε στην Καβάλα, στη συνέχεια τη ΝΕΛΕ, αλλά σήμερα στην ουσία παραμένει αναξιοποίητο.

Το οίκημα που είναι γνωστό ως το “σπίτι του στρατηγού” χτίστηκε το 1910 από τον Οθωμανό αξιωματούχο Χατζή Ομέρ Σακήρ Αγά. Αμέσως μετά το 1922 άρχισε να χρησιμοποιείται για τη στέγαση ανωτέρων στρατιωτικών αξιωματικών. Λίγο πριν τον πόλεμο απέκτησε τη χρήση και λειτουργία που έχει μέχρι και σήμερα, να αποτελεί δηλαδή την έδρα-κατοικία του εκάστοτε στρατιωτικού προϊσταμένου που εδρεύει στην πόλη της Καβάλας.

Πρόκειται για την ιδιωτική κατοικία του Τούρκου γαιοκτήμονα Μεχμέτ Αλή Πασατζίκ, όπου σήμερα στεγάζεται το 5^ο Γυμνάσιο. Είναι ένα τριώροφο κτίσμα με ισχυρή λιθοδομή, ένα μοναδικό αρχοντικό που από άποψη αρχιτεκτονικών επιρροών συνδυάζει τον οθωμανικό νεοκλασικισμό και το τουρκομπαρόκ. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, χρησιμοποιήθηκε για τη στέγαση διαφόρων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, της Εμπορικής Σχολής και του Οικονομικού Γυμνασίου. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στέγασε την βουλγαρική αστυνομία Οχράνα αποτελώντας τόπο μαρτυρίου και εγκλεισμού.

Στον χώρο του Δημοτικού Κήπου βρισκόταν από το 1924 το Ηρώο της πόλης. Πρόκειται για το Ηρώο που βρίσκεται σήμερα στις Καμάρες. Το μαρμάρινο λιοντάρι ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1923 στη μνήμη των Καβαλιωτών που χάθηκαν στους απελευθερωτικούς αγώνες 1912-1913. Ο Δήμος Καβάλας επί Δημαρχίας Δημήτρη Μοσχοπουλίδη το 1924 θέλησε να τιμήσει με το λιοντάρι αυτό τους αγώνες των πολιτών της πόλης. Η μαρμάρινη κατασκευή, μαζί με το βάθρο είχε , τότε, συνολικά ύψους 3 μέτρα.

Στις πλευρές του αναγράφονταν τα ονόματα των ηρώων Βασιλειάδης Ζαχαρίας, Θεοδωρίδης Γεώργιος, Ιορδάνου Γεώργιος, Κραντωνέλλης Ελευθέριος, Μαρκατζής Γεώργιος, Ξυδάς Βασίλειος, Ολύμπιος Αριστοτέλης, Ράπτης Γεώργιος, Ρήγας Παρίσης, Ταβανιώτης Δημήτριος, Ταντόγλου Μάνθος, Τζήμας Νικόλαος, Τριανταφύλλου Τριαντάφυλλος, Τριγκόπουλος Νικόλαος, Τσάτρας Κωνσταντίνος.

Οι Βούλγαροι κατακτητές το 1941 μετέφεραν το Ηρώο, στο Περιγιάλι όπου είχαν το στρατόπεδο τους. Η αναστήλωση του Ηρώου στην αρχική του θέση έγινε το 1945, επί Δημαρχίας Μιχαήλ Λολίδη η επίσημη δε τελετή πραγματοποιήθηκε την 9ηΣεπτεμβρίου 1945 στον Δημοτικό Κήπο.

Το 1971 η τότε δημοτική αρχή με δήμαρχο τον Ευάγγελο Ευαγγελίου αποφάσισε να διαμορφώσει διαφορετικά το Δημοτικό κήπο και να δημιουργήσει νέο μνημείο πεσόντων αλλά και άλλο άγαλμα (η φτερωτή Νίκη) . Το Λιοντάρι μεταφέρθηκε στις Καμάρες, όπου και εκεί ο χώρος διαμορφώθηκε , έκτοτε παραμένει εκεί.

Χτίστηκε μετά το 1910 από κάποιον μουσουλμάνο με το όνομα Ζιουντί. Υπήρχε μουσουλμανική επιγραφή σε μικρό κυκλικό πλαίσιο στο επάνω δεξιά υπέρθυρο. Όπως και το διπλανό του κτίριο (οικία Πασατζίκ- 5^ο γυμνάσιο) τα αρχιτεκτονικά του και ιδιαίτερα τα διακοσμητικά του στοιχεία είναι εντελώς ιδιότυπα και ανατολίζοντα. Ιδιαίτερα το εγχάρακτο κυλινδρικό σχήμα με τις καμπύλες απολήξεις είναι εντελώς ξένα με την αρχιτεκτονική διακόσμηση άλλων κτισμάτων της περιοχής. Στην όψη του κτιρίου προς το λιμάνι διακρίνεται πολυγωνική προεξοχή με αχιβαδοειδή βάση. Εκεί πρωτοστεγάστηκε η τότε ιδρυθείσα Νομαρχία Καβάλας γύρω στα 1925 με πρώτο νομάρχη τον Θρασύβουλο Μάλλη. Στο κτίριο στεγάστηκαν για αρκετά χρόνια ο Δημοτικός Ραδιοφωνικός Σταθμός και τα γραφεία του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου της Καβάλας.

Χτίστηκε περίπου από τον Φίλιππο Παπαδόπουλο με εργολάβο τον Ιωάννη Γρηγοριάδη. Το κτίσμα, μικρό σε όγκο και επιφάνειες, έχει άφθονα νεοκλασσικά στοιχεία που εμφανίζονται στους ψευδοκίονές του με τα περίτεχνα κιονόκρανα, στο στηθαίο της στέγης του με το μικρό του αέτωμα και στα πήλινα κολωνάκια. Το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι η γλυπτική παράσταση του Άτλαντα στη βορειοανατολική γωνία της οικίας. Πρόκειται για μοναδική στο είδος της γύψινη γλυπτή παράσταση του Άτλαντα που κρατάει τη γη στην πόλη της Καβάλας. Ο Άτλας έφερε και γεννητικά όργανα τα οποία αφαιρέθηκαν κατά την επταετία της χούντας, ως προσβάλλοντα τα χρηστά ήθη. Ο μυθικός ήρωας περιβάλλεται κυρίως στα πόδια του από γλυπτά λουλούδια. Κάτω από τα πόδια του απεικονίζεται μια ανάγλυφη παράσταση ενός θαλασσίου Τρίτωνα και μιας τρίαινας, έργο Ναξίου τεχνίτη. Σήμερα στο κτίριο στεγάζεται κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος.

Το κτίριο του Λιμενικού Ταμείου θεμελιώθηκε στα 1926 σε μελέτη του καβαλιώτη μηχανικού του Ταμείου Κωνσταντίνου Γιάντσου και αποπερατώθηκε σε λιγότερο από ένα χρόνο. Διέθετε στοά και ξύλινη στέγη. Είναι πλατυμέτωπο με εκλεκτιστικά στοιχεία στην πρόσοψη, κατασκευασμένο από τούβλο με οροφή ισογείου από οπλισμένο σκυρόδεμα. Το ισόγειο περιελάμβανε 24 μαγαζιά ιχθυαγοράς και ένα γραφείο ενοικιαστών του φόρου. Ο όροφος είχε έξι μεγάλα γραφεία και αίθουσα συνεδριάσεων της Λιμενικής Επιτροπής. Το 1970 το Λιμενικό Ταμείο μεταφέρθηκε στο νέο ιδιόκτητο κτίριό του στην παραλιακή λεωφόρο της Καβάλας. Στον όροφο στεγάστηκε το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων. Η ψαραγορά διατηρήθηκε στο ισόγειο μέχρι το 1992, όταν και μεταφέρθηκε στη Δημοτική Αγορά. Σήμερα το κτίριο φιλοξενεί μικρά μαγαζιά τουριστικών προϊόντων και κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος.

Στην παραλία της Καβάλας ξεχωρίζει το κτίριο της πρώην Εμπορικής Τράπεζας (σήμερα AlphaBank). Κτίσμα του 1927 σε σχέδια του αθηναίου αρχιτέκτονα Κωνσταντίνου Κιτσίκη. Κτίριο με εκλεκτιστικά στοιχεία. Η πρόσοψή του προς την οδό Βενιζέλου έχει τοξωτά νεοβυζαντινά μεγάλα ανοίγματα και λανθάνουσες επιρροές του μοντέρνου κινήματος. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι η κομψότητα και η ελαφρότητα, που πραγματοποιούνται με τη γενική δομή του κτίσματος, αλλά κυρίως με τις προσεγμένες επιφάνειές του, κατάλληλες να αξιοποιούν το φως του ήλιου.

Το “Νέο Λουτρό” χτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και αρχικά ήταν στην ιδιοκτησία της οικογένειας Αντωνιάδη, προσφύγων από την Προύσα της Μ. Ασίας. Το λουτρό ήταν κατασκευασμένο από πέτρα, τούβλα, λάσπη, άμμο και θραύσματα πορσελάνης. Στο κέντρο του κάτω ορόφου υπήρχε κυκλική αίθουσα, η οποία καλυπτόταν με τρούλο από διαφανή τζάμια. Διέθετε εννιά μαντεμένους λουτήρες, σαλόνι υποδοχής και χαλάρωσης, ταμείο και ειδικούς χώρους περιποίησης.

Το λουτρό λειτουργούσε διαφορετικές ώρες για τους άνδρες και τις γυναίκες, με τους περισσότερους πελάτες να το επισκέπτονται ανά παρέες ή μόνοι, μια ή δύο φορές την εβδομάδα. Όμως η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, με την τοποθέτηση πλήρους συνόλου ειδών ατομικής καθαριότητας και υγιεινής στα περισσότερα σπίτια της πόλης, επέδρασε καταλυτικά στη φθίνουσα πορεία της επιχείρησης, ειδικά μετά τη δεκαετία του 1960. Τελικά το λουτρό διέκοψε οριστικά τη λειτουργία του το 1975, και σήμερα στη θέση

Στην κεντρική πλατεία της Καβάλας, στο βόρειο τμήμα της, υπήρχε το άγαλμα του έλληνα στρατιώτη των βαλκανικών πολέμων. Για το άγαλμα δεν έχουμε πολλές πληροφορίες- με τις ως τώρα έρευνες τουλάχιστον- τόσο για το έτος κατασκευής και τοποθέτησής του, όσο και για τον κατασκευαστή του. Επρόκειτο για ένα μαρμάρινο άγαλμα τοποθετημένο επάνω σε ένα βάθρο, το οποίο τοποθετήθηκε για να αποδοθεί τιμή στους έλληνες στρατιώτες που πήραν μέρος στις πολεμικές συρράξεις κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων. Μερικούς μήνες μετά την άφιξη τους (Μάιος του 1941) οι Βούλγαροι κατακτητές κατέστρεψαν το άγαλμα και το βάθρο που το στήριζε, το έκαναν κομμάτια και το έριξαν μέσα στην θάλασσα.Μέρη του αγάλματος σώζονται σήμερα στον περιβάλλοντα χώρο του αρχαιολογικού μουσείου των Φιλίππων.

Στην ομώνυμη πλατεία, πάνω στη χερσόνησο της Παναγίας, είναι στημένο το άγαλμα του Μωχάμετ Άλι. Η πλατεία διαμορφώθηκε το 1931-1934, όταν έγιναν εργασίες για τη διάνοιξη της οδού Θ. Πουλίδου, προκειμένου να περάσει το άγαλμα που δώρισαν οι Έλληνες της Αιγύπτου στην πόλη της Καβάλας. Το άγαλμα του Μωχάμετ Άλι είναι έργο του διάσημου γλύπτη Κωνσταντίνου Δημητριάδη. Φιλοτεχνήθηκε στο Παρίσι και απεικονίζει τον στρατηλάτη και θεμελιωτή της αιγυπτιακής δυναστείας να κατευθύνεται προς το κονάκι έχοντας τα νώτα στραμμένα προς τη θάλασσα και το σπαθί στη θήκη του.

Το άγαλμα μεταφέρθηκε με πλοίο από τη Γαλλία, ενώ τα αποκαλυπτήρια του επρόκειτο να γίνουν κατά την επίσκεψη στην Ελλάδα του Αιγύπτιου βασιλιά Φουάτ, επίσκεψη που δεν έγινε ποτέ λόγω του αιφνίδιου θανάτου του (1939). Στα χρόνια της Κατοχής, το άγαλμα παρέμενε σκεπασμένο με πανιά. Τελικά τα επίσημα αποκαλυπτήρια τελέστηκαν με μεγάλη λαμπρότητα στις 6 Δεκεμβρίου 1949.

Στη χριστιανική συνοικία της Παναγίας υπήρχε η μεταβυζαντινή εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τυπική τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με μικρό τρούλο και καμπαναριό. Αποτέλεσε το κέντρο της ομώνυμης συνοικίας, το παλαιότερο χριστιανικό μνημείο της Καβάλας, που εντέλει κατεδαφίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 για να δώσει τη θέση του στη σημερινή εκκλησία. Το μόνο που διασώθηκε από αυτή τη φάση είναι το καμπαναριό, που χρονολογείται στο β’ μισό του 19ού αιώνα.

Στην ίδια θέση οι αρχαιολόγοι τοποθετούν την ύπαρξη μιας παλαιοχριστιανικής βασιλικής καθώς και ενός μικρού μοναστηριού, της Παναγίας Καμμυτζιώτισσας. Το συγκεκριμένο μονύδριον ήταν μετόχι της Μονής Παντοκράτορος του Αγίου Όρους και η θέση του δεν έχει εντοπιστεί. Το μόνο που έχει διασωθεί από το μοναστήρι είναι δύο φορητές εικόνες, των Αγίων Ιωάννου Προδρόμου και Ιωάννου Χρυσοστόμου αντίστοιχα. Οι συγκεκριμένες εικόνες χρονολογούνται στις αρχές του 16ού αιώνα μ. Χ. και ανήκουν στη συλλογή του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών.

Η Εθνική Τράπεζα στεγάστηκε στο ιδιόκτητο κτίριό της στην κεντρική πλατεία της πόλης το 1956. Το ισόγειο κτίριο ήταν κτισμένο σε συνδυασμό με το τριώροφο υπερυψωμένο ξενοδοχείο ΑΣΤΗΡ, πρώτης κατηγορίας, ιδιοκτησίας της Εθνικής Τραπέζης. Ήταν ένα μεγάλο κεραμοσκεπές ορθογώνιο κτίριο με μπαλκόνια στα περισσότερα δωμάτια. Διέθετε 35 δωμάτια με λουτρό, χώρους υποδοχής, εστιατόριο, μπαρ, σαλόνια στο ισόγειο και στον όροφο καφετέρια. Στο δεύτερο όροφο υπήρχε η δυνατότητα ενοποίησης του καθιστικού με 4 δωμάτια, ειδικά για vips. Το ξενοδοχείο αρχικά εκμεταλλευόταν ο Θόδωρος Μεντζελόπουλος και από το 1965 ο Κωνσταντίνος Μυστακίδης. Στο ξενοδοχείο αυτό κατέφθασε στις 13 Δεκεμβρίου 1967 ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος, για να οργανώσει το αποτυχημένο- τελικά- πραξικόπημά του εναντίον της χούντας. Το 1975 το ξενοδοχείο έκλεισε λόγω παλαιότητας. Το 1984 το ξενοδοχείο και το υπάρχον κατάστημα της τράπεζας κατεδαφίστηκαν και στη θέση τους κτίστηκε το σημερινό κατάστημα της Εθνικής τράπεζας.

Το τουρκικό Διοικητήριο της Καβάλας και μετέπειτα Δικαστικό Μέγαρο κατασκευάστηκε το 1896 από τον Εμίν Πασά, με τις εθελοντικές προσφορές πλούσιων Καβαλιωτών. Δίπλα του υπήρχε το κτίριο του Ειρηνοδικείου. Και τα δύο κτίρια διακρίνονταν για την επιβλητικότητα τους. Το οθωμανικό διοικητήριο αποτέλεσε επίκεντρο της εμπορικής δραστηριότητας της πόλης καθώς κάθε Παρασκευή διεξάγονταν το εβδομαδιαίο παζάρι.

Περιγραφή
Δύο τμήματα ειδωλίου καθήμενης γυναικός (Κυβέλη), που έχουν συγκολληθεί. Στο αριστερό χέρι κρατάει κύμβαλο, επί του δεξιού διακρίνεται φιάλη.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,09

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Αγαλμάτιος λέων αρχαϊκής εποχής, φτιαγμένος από ελαφαντόδοντο.

Ημερομηνία
7ος – 6ος αιώνας π.Χ.

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Ελεφαντοστέινοαγαματίδιο

Διαστάσεις
μηκ. 0,043

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Πήλινο ειδώλιο σφίγγας αρχαϊκής εποχής.

Ημερομηνία
7ος – 6ος αιώνας π.Χ.

Τοποθεσία
Καβάλα/ Αρχαία Νεάπολη

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,065 πλ. 0,07

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ενεπίγραφη πλίνθος μαρμάρου, αποκεκρουσμένη δεξιά και αριστερά. Το υλικό κατασκευή, μάρμαρο, χρησιμοποιήθηκε σε α’ χρήση πιθανώς σε επιστύλιο.

Ημερομηνία
Παλαιοχριστιανική περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Εντοιχισμένη στα τείχη, πλησίον του Υδραγωγείου

Τύπος
Μαρμάρινη επιγραφή

Διαστάσεις
υψ. 0,41πλ. 0,45 παχ. 0,11

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ιωνικό κυονόκρανο, το οποίο φέρει διακόσμηση ανάγλυφου ρόδακα. Το κυονόκρανο, μαζί με τον σπόνδυλο Λ449, αποτελούσε κίονα που εκτίθεται συμπληρωμένος στο Μουσείο Καβάλας.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Μαρμάρινο κυονόκρανο

Διαστάσεις
υψ. 0,44μηκ. 1,34 πλ. 0,61

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Τμήμα στεφάνης και λαιμού αττικού κρατήρος με διπλές λαβές. Φέρει θαυμάσια ερυθρόμορφη παράσταση. Η μία λαβή κοσμείται με ανθέμια και φυλλοστοιχίες, στα χείλη υπάρχει ιωνικό κυμάτιο και γύρω από το λαιμό διονυσιακή παράσταση με μαινάδες και σάτυρους. Αποτελείται από 20 συγκολλημένα κομμάτια.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοαγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,0195 διαμ. 0,485

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Αναθηματικό αετωματώδεςναΰδριον, αποκεκρουσμένο ελαφρώς δεξιά(απόκρουσις νέα). Εσωτερικώς κενό. Διαμορφώνεται εις την βάσιν είδος κρηπίδος και εις τα αετώματα ακρωτήρια.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοαγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,30μήκ. 0,39 παχ. 0,27

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ανάγλυφο όρθιας γυναίκας από επιτύμβιο σύνολο. Η γυναίκα εικονίζεται κατ’ ενώπιον και ενδεδυμένη με χιτώνιο και ιμάτιο. Φέρει την δεξιάνχείραν επί του στήθους, ενώ την αριστερά κατά μήκος του κορμού.

Τοποθεσία
Καβάλα/ εκ της συλλογής του Βαρόνου AdolfWix, από την ομώνυμη κατοικία στην πόλη της Καβάλας

Τύπος
Μαρμάρινο ανάγλυφο

Διαστάσεις
υψ. 1,72παχ. 0,37 πλ. 0,63

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Μαρμάρινο κυανόκρανο ιωνικού ρυθμού, αποκεκρουσμένο στους έλικες. Φέρει διακόσμηση με ρόδακα.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Μαρμάρινο κυανόκρανο

Διαστάσεις
υψ. 0,0045μηκ. 1,15

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Τμήμα μαρμάρινου ιωνικού κυματίου.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ εντοιχισμένο στην Εκκλησία Αγίου Νικολάου

Τύπος
Μαρμάρινο κυμάτιο

Διαστάσεις
υψ. 0,016μηκ. 0,56 παχ. 0,37

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Γύψινο αντίγραφο τιμητικού ψηφίσματος των Αθηναίων για τους Νεαπολίτες επί Ελπίνου άρχοντος. Εικονίζεται παράσταση Αθηνάς και Παρθένου.

Ημερομηνία
356 – 55 π.Χ.

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Μαρμάρινη επιγραφή

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Μελαμβαφής σκύφος συγκολλημένος και συμπληρωμένος με γύψο. Στη βάση εγχάρακτο: ΠΑΡ(θενω)

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ιερό Παρθένου

Τύπος
Πήλινο αγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,115 διαμ. χείλους 0,0,115 διαμ. βασης 0,55 διαμ. με λαβές 0,75

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Κεφαλή ειδωλίου που αναπαριστά γυναικεία μορφή από το οποίο σώζεται και ο λαιμός. Έντονα χαρακτηριστικά προσώπου με κόμμωση αντιπροσωπευτική της εποχής στην οποία χρονολογείται.

Ημερομηνία
Πρώιμοι Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ιερό Παρθένου

Τύπος
Πήλινο ειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,065

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Γύψινο αντίγραφο στήλης με δύο τιμητικά ψηφίσματα των Αθηναίων για τους Νεαπολίτες (410/9 π.Χ. και 407 π.Χ.).

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τύπος
Μαρμάρινη επιγραφή

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ειδώλιο στεφανοφόρου γυναικός. Διακρίνονται ανάγλυφα φύλλα κισσού γύρω από το στεφάνι και ενώτια στα αυτιά. Φοράει χιτώνα ζωσμένο ψηλά κατά τον ελληνιστικό τρόπο, φέρει στους ώμους είδος φτερών.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,27

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
«Μηλιακός» Αμφορέας. Σώζεται κατά το ήμισυ καθέτως. Συγκολλήθηκε από πολλά κομμάτια και συνεπληρώθη με γύψο. Διακόσμηση κατά ζώνες: στο λαιμό παράσταση του μύθου της αρπαγής της Θέτιδος από τον Πηλέα, στην κοιλιά η τυπική παράσταση άρματος, κάτω από αυτή, ζωοφόρος χηνών.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πηλός ερυθρός σκοτεινός

Διαστάσεις
υψ. 0,042διαμ. χείλους 0,49 διαμ. Βάσης 0,17

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Μελανόμορφος μεγάλος κρατήρας αποτελούμενος από 47 συγκολλημένα όστρακα, συμπληρωμένος με γύψο. Σώζεται μεγάλο μέρος της διακόσμησης σε παράλληλες ζώνες με μυθολογικά ζώα και πτηνά (σφίγγες, έλαφοι, λιοντάρια, ταύροι, χήνες, κυνήγι αγριόχοιρου, γρύπες). Από τη σκηνή του κυνηγιού διαζώζονται μορφές γενειοφόρων ανδρών που κρατούν δόρατα και ασπίδες. Επίσης, σώζεται μέρος της διακόσμησης της βάσης με λογχοειδείς αιχμές. Στο επάνω μέρος του ώμου σώζεται τμήμα εγχάρακτης επιγραφής βουστροφηδόν ΑΝΕΘ/ΗΚΕΝ:αφιέρωσε.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πηλός

Διαστάσεις
υψ. 0,42 διαμ. χείλους 0.38 διαμ. βάσης 0,245
Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Κεφαλή πήλινου ειδωλίου που αναπαριστά γυναικεία μορφή.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,65

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ειδώλιο ισταμένης γυναικός, άνευ κεφαλής. Διακρίνεται για την πλούσια πτυχολογία των ενδυμάτων της. Με το δεξί χέρι συγκρατεί το ιμάτιό της.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,019

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Κεφαλή ειδωλίου γυναικός. Η κόμη χωρίζεται στο κέντρο και συγκεντρώνεται πίσω χαμηλά σε δύο ομάδες.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,097

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Τμήμα προσώπου ειδωλίου με έντονα χαρακτηριστικά και αρχαϊκό μειδίαμα.

Ημερομηνία
7ος – 6ος αιώνας π.Χ.

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,042

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ανάγλυφη κεφαλή γυναικός επί τοιχώματος αγγείου. Φέρει στην κεφαλή πολύπλοκο ανθεμωτό διάβημα.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοαγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,13

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ακέφαλο ειδώλιο όρθιας γυναίκας ενδεδυμένης με χιτώνα και ιμάτιο. Θαυμάσια η πτυχολογία των ενδυμάτων. Αποτελείται από πολλά συγκολληθέντα κομμάτια

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ιερό Παρθένου

Τύπος
Πήλινο ειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,215

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Κεφαλή ειδωλίου που αναπαριστά γυναικεία μορφή, με μακριά κόμη και πόλο.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,074

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Κάνθαρος “WestSlope”με γάστρα κωνικού σχήματος, χείλος εξέχον και λαβές ελικοειδείς.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοαγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,0195 διαμ. 0,485

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Λαιμός και κεφαλή πήλινου γυναικείου ειδωλίου με ίχνη καύσης και λευκού επιχρίσματος. Όμορφο, σοβαρό πρόσωπο με μακριά ίσια τονισμένη μύτη, σαρκώδη χείλη και δισκόμορφα ενώτια στα αυτιά. Τμήμα των μαλλιών πλαισιώνουν το μέτωπο, χτενισμένα σε σειρές και χωρισμένα στη μέση.

Ημερομηνία
Ελληνιστικοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ιερό Παρθένου

Τύπος
Πήλινο ειδώλιο

Διαστάσεις
υψ. 0,012

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Μελανόμορφη λεκανίδα, συγκολλημένη και συμπληρωμένη.

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ιερό Παρθένου

Τύπος
Πήλινο αγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,857 διαμ. 0,385 με λαβές

Ίδρυμα προσφοράς
Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ενεπίγραφος πλίνθος μαρμάρινος. Αναγράφεται «ΑΠΟΛΛΟΦΑΝΗΣ ΝΕΩΚΟΡΙΟΣ ΠΑΡΘΕΝΟΙ ΚΡΕΟΦΥΛΑΚΙΟΝ».

Ημερομηνία
Αρχαϊκοί χρόνοι

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Μαρμάρινη επιγραφή

Διαστάσεις
υψ. 0,019 πλ. 0,465 παχ. 0,15-0,24

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Πεσσίσκος σολέας με ανάγλυφο σταυρό στη μία όψη.

Ημερομηνία
Παλαιοχριστιανιακή περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Βρέθηκε εκ του τείχους όπισθεν του Ναού Παναγίας

Τύπος
Μαρμάρινος πεσσός

Διαστάσεις
υψ. 0,94πλ. 0,25 παχ. 0,18

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Τμήμα ανάγλυφου παλαιοχριστιανικού άμβρωνα, σπασμένο πάνω και αριστερά.

Ημερομηνία
Παλαιοχριστιανική περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Βρέθηκε στο Ιερό της εκκλησίας της Παναγίας

Τύπος
Μαρμάρινος άμβρωνας

Διαστάσεις
υψ. 1,07μηκ. 0,55 παχ. 0,18

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Ενεπίγραφη πλίνθος μαρμάρου. Η επιγραφή αναγράφεται σε προεξέχον πλαίσιο.

Ημερομηνία
Παλαιοχριστιανική περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Βρέθηκε εντοιχισμένη στα τείχη της πόλης

Τύπος
Μαρμάρινη επιγραφή

Διαστάσεις
υψ. 0,50 μηκ. 1,38 παχ. 0,25

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Γύρω στο 820 και 830 ο Θεόφιλος έστειλε στη Χριστούπολη το γαμπρό του καίσαραΑλέξιο Μουσελέ, κίνηση που δείχνει πόσο υπολόγιζε η βυζαντινή διοίκηση το κάστρο της Χριστουπόλεως. Ένας τόσο υψηλόβαθμος αξιωματούχος σίγουρα θα ήταν επιφορτισμένος με μια σημαντικότατη αποστολή. Ίσως μάλιστα ο Μουσελές πραγματοποίησε κάποιες- άγνωστης έκτασης- εργασίες στα τείχη της πόλης. Δεν αποκλείεται ένας από τους γωνιακούς πύργους του χερσαίου τείχους να είναι έργο αυτής της περιόδου. Μάλιστα η επιγραφή που σώθηκε, εγκώμιο στον πύργο και επίκληση της θείας προστασίας, ζωντανεύει τις δυσκολίες της περιστάσεως. Η επιγραφή έχει ως εξής: + Πύργε θεοστήρηκτε θεό(ς) σε σκέπει: ως υπέρκαλον όντα πάντων των πύργω(ν). Από την επιγραφή έχει επικρατήσει η ονομασία του πύργου ως πύργος υπέρκαλος.

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Επιγραφή

Περιγραφή
Σκύφος που σώζεται κατά το ήμισυ. Το αγγείο φέρει εμφιάλωση εσωτερικά σε ανοιχτό πράσινο χρώμα, καθώς επίσης και εξωτερικά, εκτός από τη δακτυλιόσχημη βάση, και μία ζώνη γύρω από αυτή που παραμένει στο χρώμα του πηλού. Εξωτερικά διακοσμείται περιμετρικά με 2 ζώνες που φέρουν σπειροειδές εγχάρακτο κόσμημα. Το φόντο είναι άσπρο, ενώ το χρώμα της ώχρας ακολουθεί το κόσμημα της κάτω ζώνης.

Ημερομηνία
Μεσοβυζαντινή περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ ΙερόΠαρθένου

Τύπος
Πήλινοαγγείο

Διαστάσεις
υψ. 0,085διαμ. βάσης 0,07

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Χάλκινος σταυρός εντός προσθήκης.

Ημερομηνία
Μεσοβυζαντινή περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Ανασκαφή οδού Κουντουριώτη από καθάρισμα τοίχου Β στην παρειά της τάφρου

Τύπος
Χάλκινος σταυρός

Διαστάσεις
υψ. 0,75

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Στην αυλή της εκκλησίας της Παναγίας υπάρχει βρύση που τη στολίζουν δύο τμήματα πλάκας και ένα τμήμα από θωράκιο. Προέρχονται από το γλυπτό διάκοσμο βυζαντινής εκκλησίας που δεν σώζεται. Το ένα είναι το μισό θωρακίου που κοσμούνταν με σταυρό με θηλιές στις άκρα των κεραιών. Τα διάκενα ανάμεσα στις κεραίες κοσμούνται αριστερά με σταυρό τύπου Μάλτας εγγεγραμμένο σε κύκλο και δεξιά με φυλλοφόρο σταυρό τύπου αναστάσεως σε βαθμιδωτή βάση με συμμετρικά φύλλα άκανθας. Τα άλλα δύο κομμάτια προέρχονται πιθανόν από θωράκιο. Στο μέσο υπάρχει δίδυμος κιονίσκος σε πολυγωνική βάση. Το κιονόκρανό του είναι διακοσμημένο με τρίφυλλα ανθέμια και πλαισιώνεται από τέσσερα καρδιόσχημα ανθέμια συμμετρικά ανά δύο. Χρονολογείται από τον 12ο αιώνα

Περιγραφή
Χάλκινο τραχύ νόμισμα Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου (1258 – 1282 μ.Χ.).

Ημερομηνία
Μεσοβυζαντινή περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Βρέθηκε στην οδό Θ. Πουλίδου 5 στη συνοικία της Παναγίας

Τύπος
Χάλκινο νόμισμα

Διαστάσεις
διαμ. 0,26

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Χάλκινο τραχύ νόμισμα Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου (1258 – 1282 μ.Χ.).

Ημερομηνία
Μεσοβυζαντινή περίοδος

Τοποθεσία
Καβάλα/ Βρέθηκε στην οδό Θ. Πουλίδου 5, στη συνοικία της Παναγίας

Τύπος
Χάλκινο νόμισμα

Διαστάσεις
διαμ. 0,26

Ίδρυμα προσφοράς
ΑρχαιολογικόΜουσείοΚαβάλας

Μέρος Συλλογής
Συλλογή «Νέαπολις»

Περιγραφή
Τυπολογικά η ακρόπολη εντάσσεται στους μεσαιωνικούς περιβόλους της «λευκής εποχής», δηλαδή των χρόνων που ακόμα δεν είχε επικρατήσει στην πολεμική τεχνική η χρήση της πυρίτιδας. Συνεπώς προοριζόταν να αντισταθεί σε επιθέσεις με τόξα, βέλη και ξίφη και όχι με πυροβόλα όπλα μεγάλης καταστρεπτικής δύναμης. Η έλλειψη ενός ισχυρού οχυρωματικού χαρακτήρα διακρίνει την κατασκευή των πύργων, των εισόδων και των τειχών της. Βέβαια κατά καιρούς έγιναν αρκετές μετατροπές, με σκοπό την τοποθέτηση κανονιών. Όμως από το 1700 και μετά όλοι οι περιηγητές σημειώνουν ότι το φρούριο δεν θα μπορούσε ν’ αντέξει σε μια ενδεχόμενη επίθεση είτε από τη θάλασσα, είτε από τη ξηρά. Μάλιστα, κάποιοι κάνουν λόγο για την κακή διάταξη των κανονιών του, που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από τη θάλασσα και τα διασταυρούμενα πυρά τους αφήνουν αρκετά κενά σημεία.

Ημερομηνία
1700 μ.Χ. και έπειτα

Τοποθεσία
Καβάλα/ Φρούριο

Τύπος
Κανόνι

Ίδρυμα προσφοράς
Φρούριο της Καβάλας

Συμπαγείς μπάλες από χυτοσίδηρο, το βάρος των οποίων σε λίτρες χαρακτήριζε και το κανόνι.

Κατά την πολεμική έγερση οι κανονιέρηδες έφερναν στο κανόνι τα απαραίτητα πυρομαχικά και εργαλεία. Έσερναν πίσω το κανόνι χαλαρώνοντας τα παλάγκα για να το γεμίσουν. Τοποθετούσαν πρώτα τη πυρίτιδα, έβαζαν την βισμάτωση και έφραζαν τη γόμωση και τέλος τη μπάλα. Άνοιγαν την μπουκαπόρτα, το τραβούσαν μπροστά και σκόπευαν. Είχαν συνεχώς το εχθρικό πλοίο στο στόχαστρο και όταν έπαιρναν διαταγή πυροδοτούσαν το κανόνι. Αυτό έβαλλε και η μπάλα έφευγε.Η δύναμη της ανάκρουσης το έφερνε πίσω έτοιμο για αναγόμωση.

Στη συμβολή των οδών Θεοδώρου Πουλίδου και Μεχμέτ Αλή σώζονται μέχρι τις μέρες μας ίχνη μιας από τις αρκετές βρύσες που υπήρχαν στη συνοικία της Παναγίας. Βέβαια, εξαιτίας της μορφολογίας της περιοχής, οι βρύσες αυτές δεν επαρκούσαν να καλύψουν τις υδρευτικές ανάγκες του πληθυσμού, με συχνούς τους ομηρικούς καβγάδες για το νερό. Στον ίδιο χώρο υπήρχε και το Τέμενος του Χουσεΐν Μπέη, μάλλον παλαιότερο του 1800, που αποτελούσε το λατρευτικό κέντρο της ομώνυμης μουσουλμανικής συνοικίας. Σήμερα στη θέση του υπάρχει διώροφη ιδιωτική οικοδομή.

Κατά τη διάρκεια εργασιών στο Ιμαρετ το 2001, βρέθηκε πίσω από τοίχο το σπαθί αυτό, που σήμερα εκτίθεται στο οικία του Μωχάμετ Αλη.

Περιγραφή
Από τα πολύ παλιά χρόνια τον άνθρωπο το μάγευε η θάλασσα αλλά και ό,τι κρύβεται μέσα σε αυτήν ,ειδικά αυτούς που ασχολήθηκαν με την τέχνη του ψαρέματος πρώτα για επιβίωση και μετά σαν απασχόληση του ελεύθερου χρόνου τους. Με την πρόοδότης, η τεχνολογία μας επέτρεψε να αποκαλυφθεί αυτός ο μαγικός κόσμος σε εμάς .Όπως οι περισσότερες εφευρέσεις έτσι και το βυθόμετρο εφαρμόστηκαν πρωταρχικά για στρατιωτικούς σκοπούς, δηλαδή πρώτο χρησιμοποιήθηκε στην ανεύρεση των εχθρικών υποβρυχίων κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.Mετάη χρήση του πέρασε στην επαγγελματική αλιεία και μετέπειτα στην ερασιτεχνική.

Τα πρώτα βυθόμετρα που χρησιμοποιήθηκαν για την ανίχνευση θηραμάτων ήταν ογκώδης ηλεκτρονικές συσκευές που στην αρχή σχημάτιζαν ότι «έβλεπαν» σε ένα κύκλο σαν ρολόι μετά σε χαρτί και μεταγενέστερα σε οθόνες,σήμερα μας αποδίδουν βυθό και ψάρια σε οθόνες υψηλής ευκρίνειας αλλά και με πολύ μικρό όγκο της όλης συσκευής.

Αν και έχουν αλλάξει πολλά από τότε, η αρχή λειτουργίας παραμένει η ίδια, με ένα μορφωτροπέα(αισθητήρας) εκπέμπεται ένας ηχητικός παλμός, ο οποίος θα ανακλάσει στον πυθμένα και στους στόχους(ψάρια) και θα επιστρέψει στο σημείο που εκπέμφθηκε, εκεί θα μετατραπεί σε οπτική πληροφορία στην οθόνη μας.

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Βαθύμετρο

Ίδρυμα προσφοράς
Ναυτικό Μουσείο Καβάλας

Περιγραφή
Ειδικά κατασκευασμένο για επικοινωνία πλοίων και σταθμών ξηράς σε περιοχή συχνοτήτων από 1605 έως 4000 χιλιοκύκλους. Πρόκειται για τηλέφωνο το οποίο χρησιμοποιεί το ηλεκτρομαγνητικό κύμα για τη μεταφορά της φωνής. Χρησιμοποιείται από το Ναυτικό Πρακτορείο του Αργύρη Κητή και Τζατζάλα Ιωάννη στη δεκαετία του 1960. Αποτελεί δωρεά στο Ναυτικό Μουσείο του Σταύρου Κητή.

Ημερομηνία
Δεκαετία 1960

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Ραδιοτηλέφωνο

Ίδρυμα προσφοράς
Ναυτικό Μουσείου Καβάλας

Τα εκπεμπόμενα στο χώρο ηλεκτρομαγνητικά κύματα διαδίδονται ευθύγραμμα περίπου με την ταχύτητα του φωτός (300.000.000 μ. ανά δλ.), ανακλώνται στα ιονοσφαιρικά στρώματα με αποτέλεσμα να μπορούν με τον τρόπο αυτό να καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις επί της γης. Η πρώτη ραδιοτηλεφωνική επικοινωνία διεξήχθη το 1920 μεταξύ της SantaCatalina και των νοτίων ακτών της Καλιφόρνιας σε απόσταση 30 ναυτικών μιλίων.

Μεταλλική μασίφ πλάστιγγα ζύγισης εμπορικών δεμάτων καπνού (έως 440 κιλά) χρώματος γκρι σιελ με ξύλινη βάση. φέρει μαύρου χρώματος κίονες στήριξης.

Χώρα Κατασκευής :Η.Π.Α Howe Scale Co

Περιγραφή
Η πυξίδα (από την αρχαία ελληνική λέξη πυξίς – ίδος, που αρχικά σημαίνει ξύλινο κουτί) ή κοινώς μπούσουλας (από την ιταλική λέξη bussola) είναι όργανο με το οποίο επιτυγχάνεται ο προσανατολισμός του χρήστη, δείχνοντάς του την κατεύθυνση του Βορρά. Ιδιαίτερα όμως στη ναυσιπλοΐα αποτελεί το σημαντικότερο “ναυτιλιακό βοήθημα” με το οποίο μετρούνται και πραγματοποιούνται τόσο οι πορείες των πλοίων όσο και οι διοπτεύσεις.

Η Πυξίδα έχει μια μαγνητική βελόνα που δείχνει πάντα το βορρά. Εκτός από τη βελόνα στην πυξίδα υπάρχει ένας δίσκος όπου φαίνονται τα νούμερα από 0 μέχρι 360. Τα νούμερα αυτά υποδηλώνουν μια κατεύθυνση σε σχέση με τον άξονα βορρά – νότου και μετρούνται σε μοίρεςπ.χ το 0° ή Ν είναι ο βορράς, το 90° ή Ε η ανατολή, το 180° ή S ο νότος και το 270° ή W η δύση.Επειδή το όργανο αυτό αναπτύχθηκε εξ ανάγκης στη ναυτιλία αλλά και εκ της σημαντικότητάς του σ΄ αυτή ονομάζεται συνηθέστερα ναυτική πυξίδα.

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Μαγνητική πυξίδα

Ίδρυμα προσφοράς
Ναυτικό Μουσείο Καβάλας

Οι γυροσκοπικές πυξίδες έχουν τη δυνατότητα να συνδέονται με άλλα βασικά ναυτιλιακά όργανα, δυνατότητα που δεν παρέχουν οι μαγνητικές, όπως π.χ. με ραντάρ, με ραδιογωνιόμετρα, με τα αυτόματα συστήματα πηδαλιουχίας (αυτόματους πιλότους πλοίων), ή ακόμα και με ηλεκτρική μετάδοση των ενδείξεών τους σε διάφορους επαναλήπτες (repeaters) που μπορεί να βρίσκονται και εκτός της Γέφυρας του Πλοίου, ακόμα και στην καμπίνα του Πλοιάρχου και από όπου μπορούμε να ελέγχουμε την πορεία του πλοίου η να βρίσκουμε το στίγμα του, με τα αζιμουθιακά στόχαστρα που εφαρμόζονται στους επαναλήπτες με αντίστοιχες διοπτεύσεις σε φάρους, κάβους η άλλα σταθερά σημεία.

Περιγραφή
Ξύλινο, μεγάλο επιδαπέδιο, χειροκίνητο κόσκινο, χειροποίητης κατασκευής με σκοπό το κοσκίνισμα των φύλλων καπνού για την απαλλαγή τους από τις περιττές ύλες και τα φυλλοτρίμματα. Διαθέτει μεταλλική μασίφ πλάστιγγα ζύγισης εμπορικών δεμάτων καπνού (έως 440 κιλά) χρώματος γκρι σιελ με ξύλινη βάση. Φέρει μαύρου χρώματος κίονες στήριξης. Χώρα κατασκευής: Η.ΠΑ. HOWESCALECO.
Καπνεμπορική Επιχείρηση «ΤΣΙΜΙΝΟ ΣΑΜΠΕΤΑΪ»

Ημερομηνία
Νωρίτερα του 1970

Τοποθεσία
Καβάλα

Τύπος
Ξύλινο κόσκινο

Ίδρυμα προσφοράς
Μουσείο Καπνού Καβάλας